Học Excel online, ở trung tâm hay tự học: chọn cách nào cho dân văn phòng

Tìm "học Excel online hay offline", bạn sẽ gặp nhiều bài do chính nơi bán khoá học viết. Bài này không xếp hạng đơn vị nào. Nó tổng hợp từ trang chính thức của Microsoft và các nền tảng học, một nghiên cứu về tỉ lệ hoàn thành khoá học trực tuyến, cùng chia sẻ trên diễn đàn trong nước, để bạn tự chọn cách học hợp với mình.

Bài chỉ bàn chuyện học bằng hình thức nào, ở đâu. Còn học nội dung gì trước, gì sau thì xem lộ trình học Excel cho dân văn phòng.

Ba cách học phổ biến

Khoá học video trực tuyến. Bạn xem bài giảng quay sẵn và làm bài tập theo tốc độ của mình. Ở Việt Nam có các nền tảng như Gitiho, Unica; quốc tế có Coursera, LinkedIn Learning. Có nơi chỉ bán video, có nơi thêm nhóm hỏi đáp hoặc giảng viên trả lời câu hỏi.

Lớp tại trung tâm (hoặc lớp trực tuyến có giảng viên). Học theo lịch, có người giảng, làm mẫu và sửa bài trực tiếp. Nhiều trung tâm tin học có cả lớp nhóm lẫn kèm riêng; một số dạy trực tuyến qua gọi video với nội dung tương tự lớp ở cơ sở.

Tự học bằng tài liệu miễn phí. Trang Excel video training của Microsoft chia sẵn theo chủ đề (bắt đầu, công thức và hàm, nhập và phân tích dữ liệu, định dạng, cộng tác, xử lý lỗi) và không mất phí. Ngoài ra còn kênh YouTube, blog, và các diễn đàn chuyên về Excel như Giải Pháp Excel để hỏi khi bị kẹt.

Chi phí: nhìn vào kiểu tính tiền, đừng chỉ nhìn con số

Giá khoá học thay đổi liên tục theo đợt khuyến mãi, nên bài này không ghi số tiền. Điều nên so sánh là kiểu tính tiền, vì nó quyết định bạn thật sự trả bao nhiêu:

• Mua lẻ từng khoá, xem trọn đời. Ví dụ Gitiho bán từng khoá với quyền truy cập trọn đời, bên cạnh gói hội viên. Trả một lần, nhưng cần thêm chủ đề khác (Power Query, VBA) thì mua thêm.
• Thuê bao theo tháng hoặc năm. Coursera Plus có gói tháng và gói năm, mở quyền học phần lớn khoá trên nền tảng; gói tháng có dùng thử. LinkedIn Learning cũng theo mô hình thuê bao. Kiểu này hợp nếu bạn học dồn trong vài tháng; học lai rai thì tiền cứ trôi hằng tháng.
• Học phí trọn khoá ở trung tâm. Thường tính theo số buổi. Ví dụ một trung tâm ở Hà Nội công bố khoá Excel 10 buổi, mỗi buổi 2 giờ, học kèm riêng. Hỏi rõ có được học lại, bảo lưu hay đổi lịch không.
• Miễn phí. Tài liệu của Microsoft, video công khai, diễn đàn. Không mất tiền, nhưng tốn thời gian tự lọc tài liệu và không ai chữa bài.

Hãy tính chi phí cho kỹ năng bạn thật sự cần, không phải cho số giờ video.

Lịch học và tốc độ

Khoá video thắng rõ về linh hoạt: học lúc 10 giờ tối, tua lại đoạn khó, bỏ qua phần đã biết. Với người đi làm hay tăng ca, đây là lý do chính để chọn online.

Lớp có lịch thì ngược lại: kém linh hoạt nhưng tạo nhịp cố định. Có người thấy đó là gánh nặng, người khác lại cần đúng điều đó để không bỏ dở.

Về tốc độ: video đi theo tốc độ của bạn, lớp nhóm đi theo tốc độ trung bình của cả lớp. Nếu bạn đã biết nền tảng, lớp nhóm cơ bản dễ gây chán; nếu bạn mới hoàn toàn, video có thể trôi qua những chỗ bạn chưa hiểu mà không ai phát hiện.

Ai chữa bài cho bạn?

Đây là khác biệt lớn nhất, và hay bị bỏ qua khi so giá. Xem người khác làm thì dễ; tự làm với dữ liệu lộn xộn mới lộ ra chỗ hổng.

• Lớp có giảng viên: người dạy thấy bạn làm sai ngay trên máy và chỉ cách sửa. Trang giới thiệu của các trung tâm thường nhấn mạnh việc giảng, làm mẫu và sửa lỗi trực tiếp.
• Khoá video: tuỳ nơi. Có khoá chỉ có video và file đáp án, có nơi có nhóm hỏi đáp hoặc giảng viên trả lời trong khu thảo luận. Hãy đọc kỹ khoá đó hỗ trợ bằng cách nào và bao lâu mới được trả lời.
• Tự học: bạn tự chấm bằng cách đối chiếu kết quả với cách làm cũ, hoặc đăng câu hỏi lên diễn đàn. Trên diễn đàn Giải Pháp Excel, thành viên thường khuyên người mới mang bài toán cụ thể từ công việc lên hỏi thay vì hỏi lý thuyết chung chung, và học đi đôi với làm.

Vấn đề thật của khoá video: bỏ dở

Mua khoá online rồi để đó là chuyện phổ biến, và có số liệu. Nghiên cứu của Justin Reich và José A. Ruipérez-Valiente (tạp chí Science, 2019) phân tích các khoá MOOC của MIT và Harvard trên edX từ 2012 đến 2018. Theo bài tường thuật của Inside Higher Ed, trong năm học 2017–2018 chỉ khoảng 3% người đăng ký hoàn thành khoá; nhóm người trả tiền để lấy chứng nhận có tỉ lệ hoàn thành cao hơn nhiều, khoảng một nửa.

Đây là khoá mở miễn phí quy mô lớn, không phải khoá Excel trả phí ở Việt Nam, nên không thể áp thẳng. Nhưng nó cho thấy chỉ đăng ký thì chưa đủ: học theo tốc độ riêng cần kỷ luật và cam kết. Nếu bạn biết mình hay bỏ dở, lớp có lịch hoặc khoá có người đốc thúc có thể đáng tiền hơn.

Trong một chủ đề trên Tinhte hỏi nên học Excel ở đâu, người tham gia nhắc một điểm chung cho mọi hình thức: học xong mà không dùng thường xuyên thì một thời gian sau vẫn quên. Đó là trải nghiệm của cộng đồng, nhưng hợp với lời khuyên thực hành bằng chính file công việc.

Chứng nhận khoá học và chứng chỉ MOS

Hai thứ này hay bị nhầm:

• Chứng nhận hoàn thành khoá học do nền tảng hoặc trung tâm cấp. Nó cho biết bạn đã học xong khoá; giá trị phụ thuộc uy tín của đơn vị cấp và việc nhà tuyển dụng có biết đến họ hay không.
• Microsoft Office Specialist (MOS) do Microsoft cấp sau một bài thi có giám sát. Theo trang Microsoft Learn, chứng chỉ Excel Associate (Microsoft 365 Apps) là bài thi MO-210, làm trong 50 phút, có tiếng Việt, kiểm tra quản lý trang tính, ô và vùng dữ liệu, bảng, công thức và hàm, biểu đồ. Microsoft khuyến nghị ứng viên có khoảng 150 giờ học và thực hành. Giá thi tuỳ quốc gia nơi thi; thi trượt lần đầu thì được thi lại sau 24 giờ.

Điều đáng chú ý: trang Microsoft Learn ghi không có khoá đào tạo chính thức cho bài thi này, chỉ có bản mô tả kỹ năng (skills outline). Vì vậy, dù học ở đâu, hãy dùng bản mô tả đó làm danh sách kiểm tra. Nếu mục tiêu là MOS, chọn khoá luyện theo đúng các nhóm kỹ năng này.

Chứng chỉ nào được coi trọng hơn là tuỳ nhà tuyển dụng.

Bảng so sánh nhanh

Cách đánh giá đề cương một khoá học

Trước khi trả tiền, mở đề cương chi tiết và kiểm tra:

• Có ghi cụ thể tên kỹ năng không? Table, SUMIFS, hàm tra cứu, PivotTable, biểu đồ, Power Query. Đề cương chỉ ghi "Excel nâng cao", "thành thạo Excel" là dấu hiệu nên hỏi thêm.
• Thứ tự có hợp lý không? Đối chiếu với lộ trình học Excel cho dân văn phòng: nhập liệu sạch trước, rồi mới đến hàm và báo cáo.
• Dạy trên phiên bản Excel nào? Khoá dùng Microsoft 365 mà công ty bạn còn Excel 2016 hoặc 2019 thì một số hàm mới sẽ không có ở chỗ làm.
• Có file bài tập tải về không? Và dữ liệu có đủ lớn, đủ "bẩn" giống thật không.
• Hỗ trợ sau khoá: hỏi đáp còn mở bao lâu, trả lời trong bao lâu. Nếu được học thử vài bài, hãy thử trước.

Muốn thử áp các tiêu chí trên vào một khoá cụ thể, bạn có thể xem trang tóm tắt khoá Tuyệt đỉnh Excel của Gitiho (số chương, thời lượng, học phí tại ngày đối chiếu). Trang đó dùng link đối tác: Dùng Gì có thể nhận hoa hồng khi bạn mua khoá qua đó.

Danh sách để tự quyết định

1. Bạn đã từng bỏ dở khoá online chưa? Nếu có, cân nhắc lớp có lịch, hoặc tự đặt hạn chót và nhờ người kiểm tra.
2. Lịch làm việc có ổn định không? Hay tăng ca, đi công tác thì khoá video hoặc lớp kèm riêng linh hoạt sẽ dễ theo hơn.
3. Bạn cần gấp một kỹ năng hay cần học bài bản? Cần gấp một kỹ năng thì tài liệu miễn phí của Microsoft cộng một câu hỏi trên diễn đàn có khi là đủ.
4. Bạn có cần người chữa bài không? Mới hoàn toàn, hay lúng túng khi tự làm, thì phần chữa bài đáng giá hơn số giờ video.
5. Bạn có cần chứng chỉ không? Cần chứng minh với nhà tuyển dụng thì tìm hiểu MOS; chứng nhận khoá học thì xem ngành bạn có ai công nhận.

Nhiều người kết hợp: tự học nền tảng bằng tài liệu miễn phí, rồi mới trả tiền cho phần khó cần người chỉ dẫn.

Câu hỏi thường gặp

Học Excel online có hiệu quả bằng học ở trung tâm không?

Nội dung có thể tương đương; khác nhau ở chỗ ai chữa bài và ai giữ nhịp học. Nếu bạn tự giác và khoá có kênh hỏi đáp, học online không thua kém. Nếu bạn hay bỏ dở hoặc cần người sửa trực tiếp, lớp có giảng viên thường phù hợp hơn.

Tự học Excel miễn phí có đủ cho công việc văn phòng không?

Với phần lớn việc văn phòng thì có thể đủ, nhất là khi bạn dùng tài liệu chính thức của Microsoft, thực hành bằng chính file công việc (trên bản sao) và hỏi trên diễn đàn khi kẹt. Cái thiếu là người chữa bài và một lộ trình sẵn, nên hãy tự bám theo một lộ trình rõ ràng.

Thi chứng chỉ MOS có bắt buộc phải học ở trung tâm không?

Không. MOS là bài thi do Microsoft cấp chứng chỉ, không yêu cầu học ở đâu. Microsoft Learn có bản mô tả kỹ năng của bài thi MO-210 để bạn tự ôn; học trung tâm hay khoá online chỉ là một cách chuẩn bị.